XÂY DỰNG NGHỊ ĐỊNH QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ VẬT LIỆU XÂY DỰNG

Nghị định số 09/2021/NĐ-CP đã giúp củng cố và hoàn thiện công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực vật liệu xây dựng. Tuy nhiên, khi áp dụng vào thực tế vẫn phát sinh một số khó khăn, bất cập. Những vấn đề này cần được xem xét, điều chỉnh và hoàn thiện trong Nghị định mới mà Bộ Xây dựng đang nghiên cứu xây dựng.

Hoàn thiện công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực vật liệu xây dựng

Ngày 9/2/2021, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 09/2021/NĐ-CP về quản lý vật liệu xây dựng. Theo đánh giá của Vụ Khoa học công nghệ, môi trường và vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng), sau gần 4 năm thực hiện, Nghị định này đã phát huy nhiều hiệu quả tích cực. Cụ thể, công tác quản lý nhà nước đối với vật liệu xây dựng ngày càng được hoàn thiện; chất lượng sản phẩm, hàng hóa được nâng lên; việc phát triển các loại vật liệu mới, vật liệu xây không nung và tận dụng chất thải công nghiệp làm nguyên liệu sản xuất được khuyến khích. Qua đó, ngành công nghiệp vật liệu xây dựng từng bước phát triển theo hướng tiết kiệm tài nguyên, giảm tiêu hao năng lượng và thân thiện hơn với môi trường.

Cụ thể, Nghị định số 09/2021/NĐ-CP đã đóng vai trò định hướng phát triển vật liệu xây dựng phù hợp với Chiến lược phát triển vật liệu xây dựng Việt Nam giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, cũng như các chiến lược và quy hoạch có liên quan.

Trên cơ sở đó, nhiều địa phương đã đưa mục tiêu phát triển vật liệu xây dựng vào quy hoạch tỉnh và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội. Bộ Xây dựng thường xuyên theo dõi, tổng hợp tình hình sản xuất và tiêu thụ một số sản phẩm chủ lực như xi măng, gạch ốp lát, kính, vật liệu san lấp… đồng thời phối hợp đề xuất các giải pháp điều hành trước những biến động về cung - cầu và giá cả vật liệu.

Bên cạnh đó, Nghị định đã tạo hành lang pháp lý để tiếp tục triển khai các chương trình, đề án khuyến khích phát triển vật liệu xây không nung và sử dụng tro, xỉ, thạch cao làm nguyên liệu sản xuất vật liệu xây dựng. Nhiều dự án đầu tư mới đã chú trọng hơn đến việc giảm tiêu hao năng lượng, kiểm soát phát thải và áp dụng công nghệ sản xuất tiên tiến.

Nghị định cũng góp phần định hướng chuyển dịch cơ cấu sản phẩm theo hướng tăng tỷ lệ vật liệu hoàn thiện, vật liệu thân thiện với môi trường và vật liệu tiết kiệm năng lượng; thúc đẩy hoạt động tái chế, tái sử dụng chất thải công nghiệp trong sản xuất vật liệu xây dựng. Tại một số địa phương, thị trường tiêu thụ và mô hình liên kết giữa đơn vị phát sinh chất thải với doanh nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng từng bước được hình thành.

Ngoài ra, Nghị định đã thiết lập khuôn khổ quản lý đối với việc sử dụng amiăng trắng trong sản xuất tấm lợp và một số sản phẩm liên quan; tăng cường yêu cầu về nguồn gốc xuất xứ, điều kiện kỹ thuật và giám sát môi trường tại các cơ sở sản xuất, qua đó góp phần bảo đảm an toàn lao động, bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng.

Dự thảo Nghị định mới được xây dựng trên cơ sở bám sát các nhiệm vụ được quy định trong Luật Xây dựng

So với giai đoạn trước, Nghị định số 09/2021/NĐ-CP đã quy định rõ hơn trách nhiệm quản lý nhà nước, tạo cơ sở cho sự phối hợp liên ngành trong quản lý đầu tư, sản xuất, lưu thông, sử dụng và kiểm soát chất lượng vật liệu xây dựng. Một số địa phương đã chủ động xây dựng cơ chế phối hợp giữa Sở Xây dựng, Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Công Thương trong quản lý khai thác, chế biến và sử dụng vật liệu, nhất là vật liệu san lấp và vật liệu xây dựng thông thường.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình triển khai Nghị định số 09/2021/NĐ-CP cũng bộc lộ một số tồn tại, chưa còn phù hợp với yêu cầu thực tiễn hiện nay.

Cụ thể, Nghị định chưa có danh mục vật liệu xây dựng thống nhất và còn thiếu hệ thống khái niệm, tiêu chí đối với vật liệu mới, vật liệu xanh, vật liệu tái chế, vật liệu phát thải thấp. Điều này gây khó khăn cho công tác quản lý, thống kê, điều phối và tổ chức thực hiện.

Ngoài ra, Nghị định chưa quy định rõ trình tự, hồ sơ và quy trình xây dựng, triển khai Chiến lược phát triển vật liệu xây dựng ở Trung ương cũng như Kế hoạch phát triển vật liệu xây dựng tại địa phương; cơ chế báo cáo, theo dõi, giám sát, đánh giá và cập nhật còn chưa cụ thể.

Bên cạnh đó, việc thiếu cơ chế điều phối liên vùng, liên tỉnh nhằm bảo đảm nguồn cung vật liệu xây dựng thông thường và vật liệu san lấp cho các dự án hạ tầng trọng điểm đã dẫn đến tình trạng khan hiếm và biến động giá bất thường tại một số địa phương trong thời gian qua.

Các quy định về sử dụng vật liệu xây dựng xanh, vật liệu tái chế và vật liệu xây không nung trong công trình hiện vẫn thiếu các công cụ triển khai cụ thể như định mức, đơn giá, tiêu chí kỹ thuật, hướng dẫn thiết kế và nghiệm thu. Đồng thời, thị trường cũng chưa hình thành đầy đủ các cơ chế khuyến khích để thúc đẩy việc áp dụng các loại vật liệu này trong thực tế.

Các quy định về quản lý tro, xỉ, thạch cao, bùn thải… hiện vẫn chủ yếu dừng ở mức định hướng chung, chưa cụ thể. Nhiều vướng mắc còn tồn tại liên quan đến tiêu chí kỹ thuật, yêu cầu pháp lý về môi trường và cơ chế chi phí, khiến việc mở rộng quy mô sử dụng các loại vật liệu này chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng.

Những khó khăn nêu trên xuất phát từ nhiều nguyên nhân khách quan, như biến động của thị trường vật liệu xây dựng; tác động của chu kỳ đầu tư xây dựng và hạ tầng; biến động giá nguyên liệu, nhiên liệu và chi phí logistics; yêu cầu ngày càng cao về giảm phát thải. Bên cạnh đó, hệ thống pháp luật liên quan cũng liên tục thay đổi trong các lĩnh vực môi trường, khoáng sản, đất đai, quy hoạch, thuế…, gây ảnh hưởng đến quá trình triển khai.

Ngoài ra, một số quy định trong Nghị định số 09/2021/NĐ-CP vẫn mang tính định hướng, chưa đi kèm quy trình và công cụ thực hiện cụ thể. Năng lực tổ chức thực hiện của một số địa phương và doanh nghiệp còn hạn chế, trong khi hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn và định mức kỹ thuật chưa theo kịp sự phát triển của vật liệu mới cũng như yêu cầu chuyển đổi xanh.

Trước yêu cầu thực tiễn đó, Bộ Xây dựng đang nghiên cứu, xây dựng và trình ban hành Nghị định mới thay thế Nghị định số 09/2021/NĐ-CP, nhằm bảo đảm sự đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành và phù hợp hơn với tình hình thực tế.

Theo ông Lê Trung Thành, Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, môi trường và Vật liệu xây dựng, dự thảo Nghị định mới sẽ kế thừa những quy định còn phù hợp của Nghị định số 09/2021/NĐ-CP, đồng thời bổ sung và hoàn thiện nhiều nội dung quan trọng.

Dự thảo Nghị định được xây dựng bám sát các nhiệm vụ được giao tại Luật Xây dựng (sửa đổi năm 2025), bảo đảm thống nhất với các quy định pháp luật có liên quan; hạn chế tối đa việc phát sinh thủ tục hành chính; tăng cường tính công khai, minh bạch trong quản lý; đồng thời thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế tuần hoàn và giảm phát thải khí nhà kính.

Giải pháp vật tư phụ trợ cho công trình bền vững

Trong bối cảnh khung pháp lý về vật liệu xây dựng ngày càng được hoàn thiện và hướng tới chất lượng, an toàn, hiệu quả lâu dài, thì việc lựa chọn vật tư sử dụng trực tiếp tại công trình cũng trở thành yếu tố được các nhà thầu quan tâm nhiều hơn. Không chỉ dừng lại ở vật liệu chính, các loại vật tư phụ trợ nếu được sử dụng đúng và đủ sẽ góp phần bảo đảm kỹ thuật thi công, an toàn lao động và độ bền của công trình.

Từ nhu cầu thực tế đó, vật tư phụ Nam Thành là địa chỉ quen thuộc của nhiều đơn vị thi công khi cần tìm nguồn cung vật tư ổn định, dễ sử dụng và phù hợp với tiêu chuẩn hiện hành. Nam Thành hiện cung cấp con kê bê tông giúp kiểm soát lớp bê tông bảo vệ cốt thép, lưới an toàn phục vụ thi công trên cao cùng các loại bạt xanh cam, bạt sọc 3 màu dùng che chắn công trình, bảo vệ vật liệu. Ngoài ra, nilon lót sàn cũng được sử dụng phổ biến để chống thấm, giữ vệ sinh và bảo vệ bề mặt thi công.

Việc chủ động lựa chọn những vật tư phụ trợ phù hợp ngay từ đầu không chỉ giúp quá trình thi công diễn ra thuận lợi mà còn góp phần đáp ứng yêu cầu quản lý vật liệu xây dựng ngày càng chặt chẽ, hướng tới các công trình an toàn, bền vững và hiệu quả hơn.

Bài viết cập nhập ngày 26/01/2026 - Trâm Nam Thành