CÁCH HẠN CHẾ BỤI KHI XÂY NHÀ HIỆU QUẢ NHẤT HIỆN NAY (ÁP DỤNG NGAY)

Hạn chế bụi khi xây nhà là vấn đề làm cho nhiều chủ nhà đau đầu, đặc biệt tại khu dân cư đông đúc, nhà phố và hẻm nhỏ. Trong quá trình đào móng, trộn vữa, cắt gạch hay hoàn thiện công trình, bụi phát sinh liên tục và dễ lan sang khu vực xung quanh nếu không được kiểm soát đúng cách. Đâu là những giải pháp chống bụi hiệu quả, phù hợp với từng giai đoạn xây dựng và điều kiện công trình? Cùng vật tư Nam Thành theo dõi bài viết dưới đây để nắm rõ các cách ngăn bụi khi xây nhà đang được áp dụng phổ biến hiện nay và tránh những sai lầm không đạt hiệu quả như mong muốn.

Vì sao cần hạn chế bụi khi xây nhà và sửa nhà?

Tại nhiều khu dân cư đang phát triển mạnh, bụi từ công trình xây dựng đang trở thành một trong những nguồn ô nhiễm chính, ảnh hưởng trực tiếp tới môi trường sống của người dân. Nghiên cứu thực địa cho thấy hoạt động xây dựng tăng nồng độ bụi trong không khí xung quanh công trình một cách rõ rệt: trung bình TSP (bụi tổng) tăng 70,63 µg/m3, PM10 tăng 16,42 µg/m3, và PM2.5 tăng 8,37 µg/m3, tại khu vực giáp ranh giữa công trình và khu dân cư trong quá trình thi công.

Theo vietnam.vn, tại Việt Nam, trong các khu vực dân cư có công trình đang thi công, người dân phản ánh tình trạng “bão bụi” nghiêm trọng, nhất là vào giai đoạn nền đất san lấp, cắt đá, mài gạch. Bụi dễ phát tán ra môi trường xung quanh, bám vào cửa kính, nội thất và ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt hằng ngày.

Tình trạng này làm khó chịu về mặt thị giác và đặt ra mối lo ngại lớn về sức khỏe, bụi mịn PM2:5 và PM10 được WHO xác định liên quan đến nguy cơ bệnh hô hấp, tim mạch và giảm chất lượng cuộc sống nếu tiếp xúc kéo dài (WHO khuyến cáo giới hạn trung bình ngày là PM2:5 không vượt quá 15 µg/m3 và PM10 không vượt quá 45 µg/m3.

Bụi phát sinh từ đâu trong quá trình xây - sửa nhà?

1. Nguồn phát sinh bụi khi xây nhà

Đây là nguồn bụi lớn đầu tiên. Khi đào móng, đặc biệt ở nền đất khô hoặc đất pha cát, bụi đất mịn dễ bị gió cuốn lên không trung. Quá trình xúc, đổ, vận chuyển đất đá ra khỏi công trình làm bụi phát tán xa, bám vào nhà dân xung quanh. Nếu không che chắn, bụi có thể lan ra cả tuyến hẻm hoặc khu phố.

Xi măng là nguồn phát sinh bụi mịn rất mạnh. Khi đổ xi măng khô vào máy trộn hoặc trộn thủ công, bụi xi măng bay lên tạo thành lớp bụi mỏng nhưng bám dai, dễ xâm nhập vào đường hô hấp. Đây là lý do nhiều công trình dù nhỏ vẫn gây bụi nặng nếu không có biện pháp ngăn bụi khi xây nhà ngay từ đầu.

Cắt vật liệu xây dựng bằng máy tạo ra lượng lớn bụi mịn, đặc biệt là bụi đá và bụi bê tông. Bụi có kích thước nhỏ, dễ phát tán theo gió và khó lắng xuống. Nếu cắt ngoài trời nhưng không có lưới che hoặc phun nước, bụi sẽ bay trực tiếp sang nhà kế bên.

2. Nguồn phát sinh bụi khi sửa nhà

Đây là nguồn bụi nghiêm trọng nhất khi sửa nhà. Khi đục gạch, bê tông cũ, lớp vật liệu đã khô lâu năm bị phá vỡ, tạo ra lượng lớn bụi mịn. Bụi không chỉ bay trong phòng thi công mà còn theo khe cửa, cầu thang, hệ thống thông gió lan khắp nhà.

Công đoạn hoàn thiện tưởng chừng “nhẹ” nhưng lại phát sinh bụi mịn liên tục. Bụi matit, bột bả rất nhẹ, dễ lơ lửng trong không khí hàng giờ. Nếu không che kín đồ đạc, bụi sẽ bám vào nội thất, thiết bị điện, rèm cửa và cực kỳ khó vệ sinh.

Khi cắt gạch trong nhà hoặc khu vực hẹp, bụi không có không gian thoát ra ngoài mà bị giữ lại trong phòng. Đây là lý do nhiều gia đình dù chỉ sửa nhỏ vẫn gặp tình trạng bụi phủ kín nhà, gây ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt và sức khỏe.

Các cách hạn chế bụi khi xây nhà thường được áp dụng hiện nay

1. Tưới nước giảm bụi

Tưới nước thường áp dụng ở các công đoạn đào móng, san lấp hoặc vận chuyển đất đá. Khi bề mặt được làm ẩm, bụi đất và bụi cát sẽ khó bay lên không khí.

Trong điều kiện phù hợp, tưới nước có thể giảm khoảng 50-70% bụi thô trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, hiệu quả này không duy trì lâu. Sau khoảng 30-60 phút, khi bề mặt khô lại, bụi tiếp tục phát sinh như ban đầu.

Trong môi trường đô thị, tưới nước còn tồn tại nhiều hạn chế, không kiểm soát được bụi mịn từ xi măng, cắt gạch, đục bê tông; dễ gây đọng nước, trơn trượt và ảnh hưởng sinh hoạt xung quanh. Vì vậy, đây chỉ nên xem là biện pháp hỗ trợ, không phải giải pháp chính để ngăn bụi khi xây nhà lâu dài.

2. Che chắn tạm bằng bạt

Khi được che đúng kỹ thuật, cố định chắc chắn và hạn chế khe hở, phương án này có thể giảm khoảng 40-60% lượng bụi bay trực tiếp ra môi trường bên ngoài, nhất là bụi thô phát sinh từ đất, cát và vật liệu xây dựng.

Biện pháp che bạt cam xanh, bạt sọc thường phù hợp trong các trường hợp thời gian thi công ngắn, phạm vi thi công nhỏ và mức độ phát sinh bụi không quá lớn. Tuy nhiên, với nhà phố hoặc các công trình sửa chữa kéo dài nhiều ngày, hiệu quả chống bụi khi sửa nhà bằng bạt thường không ổn định.

Nguyên nhân là do vật liệu che chắn không kín hoàn toàn, dễ hở mép, bị gió thổi bung hoặc nhanh xuống cấp, rách trong quá trình thi công. Nhiều công trình dù đã che bạt, bụi vẫn lan sang nhà xung quanh, đây chỉ mang tính chất tạm thời và khó đáp ứng yêu cầu hạn chế bụi khi sửa nhà trong khu dân cư.

3. Che chắn bằng lưới bao che công trình

Lưới bao che là giải pháp chuyên dụng được sử dụng phổ biến tại các công trình nhà phố, nhà trong hẻm và khu dân cư đông đúc. Khi được lắp đặt bao phủ toàn bộ mặt tiền và các khu vực thi công, lưới tạo thành lớp chắn giúp giữ bụi bên trong công trình, hạn chế tối đa tình trạng phát tán ra môi trường xung quanh.

Trong điều kiện thi công thực tế, lưới bao che có thể giúp giảm khoảng 80-90% lượng bụi phát sinh, đặc biệt hiệu quả với cả bụi thô từ cát, đất đá lẫn bụi mịn từ xi măng, cắt gạch, đục bê tông.

Bảng so sánh các giải pháp hạn chế bụi khi xây nhà

Giải pháp ngăn bụi khi xây nhà hiệu quả theo từng giai đoạn thi công

Giai đoạn 1: Thi công phần thô

Ngay khi bắt đầu đào móng, khu vực thi công cần được che chắn giới hạn phạm vi phát tán bụi. Khoanh vùng rõ ràng để bụi đất không lan rộng theo gió, đồng thời tạo điều kiện kiểm soát các hoạt động đào, xúc, san lấp trong phạm vi cho phép.

Quá trình vận chuyển đất đá ra khỏi công trình là nguồn phát sinh bụi lớn nhưng thường bị bỏ qua. Vật liệu cần được vận chuyển theo khung giờ phù hợp, hạn chế giờ cao điểm sinh hoạt của khu dân cư. Xe chở đất đá nên được che phủ, tránh rơi vãi ra đường.

Thay vì tưới nước liên tục gây lãng phí, đọng nước và trơn trượt, nên tưới nước đúng thời điểm để kiểm soát bụi hiệu quả hơn. Cụ thể, cần tưới trước khi đào móng nhằm làm ẩm bề mặt đất khô, giúp bụi đất không bị gió cuốn lên ngay từ khi máy móc hoặc nhân công bắt đầu thi công. Sau đó, chỉ nên tiếp tục tưới khi nền đất bắt đầu khô, bởi đây là thời điểm bụi dễ bị khuấy lên do gió và sự di chuyển liên tục của con người.

Giai đoạn 2: Hoàn thiện công trình

Ở giai đoạn hoàn thiện, các công đoạn chà nhám tường, trần và bả matit tạo ra lượng lớn bụi mịn rất nhẹ, có khả năng lơ lửng trong không khí nhiều giờ. Nếu không kiểm soát, bụi sẽ lan sang toàn bộ không gian sinh hoạt, bám sâu vào nội thất và thiết bị điện. Giải pháp là khoanh vùng khu vực chà nhám, che kín cửa ra vào các phòng khác và thực hiện thi công theo từng khu vực nhỏ để hạn chế phạm vi phát tán bụi.

Một lỗi phổ biến là thi công hoàn thiện đồng loạt nhiều khu vực, bụi từ khu vực đang làm ảnh hưởng trực tiếp đến các hạng mục đã xong. Chia nhỏ phạm vi thi công theo từng phòng, từng tầng giúp kiểm soát bụi tốt hơn, đồng thời tránh tình trạng phải vệ sinh, làm lại các hạng mục đã hoàn thiện.

Trong khu dân cư, giai đoạn hoàn thiện thường kéo dài và trùng với sinh hoạt hàng ngày của người dân xung quanh. Các công việc phát sinh nhiều bụi mịn như cắt gạch, mài sàn, đục chỉnh nên được thực hiện vào khung giờ ít người qua lại.

Sau khi kết thúc công việc trong ngày, cần thực hiện vệ sinh theo đúng trình tự, thu gom phế thải -> quét bụi khô -> lau ẩm bề mặt. Vệ sinh đúng thứ tự giúp loại bỏ bụi tồn đọng, tránh để bụi bị khuấy lại vào ngày hôm sau.

Xây nhà có bắt buộc phải hạn chế bụi theo quy định không?

Trong bối cảnh các khu dân cư ngày càng đông đúc, nhà ở san sát, tình trạng bụi phát tán từ công trình xây dựng đang trở thành vấn đề gây bức xúc tại nhiều đô thị lớn. Không ít trường hợp người dân phản ánh tình trạng bụi mịn bay vào nhà, bám kín đồ đạc, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt và sức khỏe.

Đặt ra câu hỏi: hạn chế bụi khi xây nhà có bắt buộc theo quy định pháp luật không? Câu trả lời là có, chống bụi là ý thức tự giác và được pháp luật quy định rõ ràng, kèm theo trách nhiệm kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm nếu không tuân thủ.

Trách nhiệm pháp lý của chủ nhà và đơn vị thi công

Theo quy định của Luật Bảo vệ Môi trường năm 2020, mọi hoạt động thi công xây dựng đều phải áp dụng các biện pháp phòng ngừa và giảm thiểu tác động xấu đến môi trường. Trong đó, việc kiểm soát bụi, ngăn phát tán chất thải xây dựng và tổ chức thu gom vật liệu đúng quy chuẩn là yêu cầu bắt buộc, không phụ thuộc quy mô công trình lớn hay nhỏ.

Chủ đầu tư và đơn vị thi công có trách nhiệm tổ chức thi công theo hướng hạn chế bụi khi xây nhà, bảo đảm lượng bụi phát sinh trong quá trình đào móng, xây thô, sửa chữa và hoàn thiện không vượt quá giới hạn cho phép theo các quy chuẩn kỹ thuật môi trường hiện hành.

Theo nghị định số 59/2015/NĐ-CP về quản lý dự án đầu tư xây dựng cũng quy định rõ trách nhiệm của nhà thầu thi công trong việc thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường trong và ngoài công trường. Nội dung bao gồm kiểm soát bụi, tiếng ồn, quản lý chất thải xây dựng và đảm bảo vệ sinh khu vực thi công. Trường hợp không tuân thủ, chủ đầu tư và nhà thầu có thể bị yêu cầu đình chỉ thi công và buộc thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả môi trường theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.

Nguy cơ bị phản ánh và xử phạt nếu để bụi phát tán

Theo Nghị định số 16/2022/NĐ-CP, các hành vi không triển khai biện pháp che chắn, không tưới nước giảm bụi theo quy định, không che phủ vật liệu xây dựng khi vận chuyển hoặc để bụi, phế thải lan ra ngoài phạm vi công trình đều được xem là vi phạm quy định về trật tự xây dựng và bảo vệ môi trường.

Tùy theo quy mô công trình và mức độ ảnh hưởng, mức xử phạt có thể dao động từ 3 đến 5 triệu đồng đối với công trình nhỏ, và lên đến 15 đến 20 triệu đồng đối với công trình quy mô lớn hoặc gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến khu dân cư xung quanh.

Ngoài hình thức xử phạt bằng tiền, cơ quan quản lý tại địa phương còn có quyền yêu cầu chủ nhà hoặc nhà thầu khắc phục ngay tình trạng ô nhiễm, bổ sung đầy đủ các biện pháp chống bụi khi sửa nhà và xây dựng. Trong trường hợp vi phạm kéo dài hoặc không chấp hành, công trình có thể bị tạm dừng thi công cho đến khi đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về bảo vệ môi trường theo quy định pháp luật.

Chủ động hạn chế bụi khi xây nhà để tránh phát sinh chi phí và rủi ro

Đối với nhà phố và công trình trong khu dân cư, hạn chế bụi khi xây nhà cần được tính toán ngay từ đầu, thay vì xử lý bị động khi đã phát sinh phản ánh. Chủ nhà và nhà thầu nên chủ động chuẩn bị vật tư che chắn ngay từ giai đoạn đầu, tránh tâm lý “thi công tới đâu xử lý tới đó”.

Một lưu ý thực tế là nhu cầu lưới bao che và vật tư chống bụi thường tăng mạnh vào mùa cao điểm xây dựng, giá cả biến động dễ rơi vào tình trạng thiếu hàng. Để lựa chọn đúng loại lưới phù hợp với quy mô công trình và nhận báo giá tốt, chủ nhà nên liên hệ sớm 0902 469 466 để được tư vấn cụ thể và báo giá miễn phí!

Xem thêm: